بسمه تعالي

نكاتي پيرامون آداب خطبه و خطيب ، چگونگي تنظيم خطبه و اخطاء و اشتباهات خطيب .

فصل اول : اداب خطبه و سخنراني

1- انتخاب عنوان و سر فصلي مناسب براي خطبه .

2- بايد خطبه متناسب با فهم حضار و مستمعين باشد .

3- وحدت موضوع و خارج نشدن از چارچوب بحث .

4- وضوح و آشكاري موضوع و بكار نگرفتن كلمات و مصطلحات پيچيده و دير فهم .

5- انتخاب موضوعات تازه و غير تكراري .

6- بايد چارچوب خطبه درباره ي بيان مشاكل و معضلاتي باشد كه مردم بدانها گرفتارند و آنها را لمس مي كنند

7- تعيين مدت زمان كافي ( نه خيلي طولاني و نه خيلي كوتاه ) براي اداي موضوع .

فصل دوم :اداب و ويژگيهاي خطيب

1-اخلاص در حين انجام تمام كارها كه خمير مايه ي پذيرش اعمال نزد خداوند است

2- داراي ورع و تقواي الهي باشد

3- نرمش و مهرباني و اجتناب از خشني و تند خويي .

4- دل و زبان و اعمالش يكي باشد .

5- صبر و بردباري در راستاي تبيين حقايق و تأثير پذير نبودن از هوا و شهوات و...

6- فرو تني و با وقار بودن

7- برخورداري از علوم و معارف مورد نياز مانند : تاريخ ، جامعه شناسي ، روان شناسي و جغرافيا در حد توان و به اندازه ي كافي ؛ براي مثال و قتي بحث از كشوري را به ميان آورد حدود و مشخصات جغرافيايي آن را غلط نام نبرد كه زيبنده ي خطيب نيست .

8- اطلاع كافي از افكار و مكاتب موجود .

9- زياد وارد نشدن به مسائل و مباحث سياسي .

10- مثبت نگر باشد نه اينكه مردم را در هاله اي از يأس و نوميدي قرار دهد .

11- در موضع گيريهايش جانب احتياط و انصاف رعايت كند به ويژه هنگام مقايسه ي غرب و جهان اسلام و حتي هنگام دعا كردن از دعاهاي تنش زا و حساسيت بر انگيز استفاده ننمايد في المثل وقتي عليه يهود  دعا مي كند از تعابير و جملاتي همچون : خدايا تمام يهوديان را نابود كن ، زنانشان بيوه ، بچه هايشان يتيم و ثروت و سامانشان را غنيمت مسلمانان گردان ، استفاده نكند و در اين باره به دعاهاي كه در قران وسنت آمده اند بسنده كند.

12-حتي الامكان از داستانهاي قرآني و نمونه هاي گذشته و زنده استفاده كند .

13- طرح برخي مسايل به صورت سؤال .

14- هنگام تبيين مسايل فقهي – به استثناي موارد ضروري – از چار چوب مذهب شافعي خارج نگردد .

15- داراي غيرت و شجاعت باشد و در راستاي تبين حق ضمن رعايت اصول حكمت ومصلحت از كسي ترسي نداشته باشد

16- صداقت وراستگوي در نيت ، كردار وگفتار

17- فصيح ، بليغ وشرين بيان بودن .

18- خطبه را به صورتي آرام با تأني و بدون عجله ايراد كند .

19- قبل از بيان مطلب مطالعه ي كافي در باره ي ان داشته باشد نه اينكه تنها چند دقيقه پيش از خطبه به تهيه ي موضوع بحث اقدام نمايد .

20- آرام نگرفتن و خسته نشدن .

21- اهتمام به ‌آرايش سيما و منظر .

فصل سوم : چگونگي تهيه و تنظيم خطبه

تهيه ي هر موضوعي به ويژه خطبه ي جمعه به دو بعد نياز دارد :

1- بعد علمي و فكري ، بايد خطيب موضوع بحث را از نظر علمي آماده نمايد ، براي آيات به قران و تفاسير معتبر و براي احاديث به كتب مورد اطمينان و اعتبار از قبيل صحيح بخاري ، مسلم ، رياض الصالحين و ...مراجعه نمايد و بايستي در باره ي احاديث نكات زير را به جدي مورد اهتمام قرار دهد :

أ – به هيچ وجه از احاديث موضوع استفاده ننمايد .

ب – براي استفاده از احاديث ضعيف نيز اين شرايط را در نظر بگيرد :

1- بسيار ضعيف نباشد .

2- موضوعي كه در آن بيان شده تحت اصول و مباني كلي شريعت واقع گردد .

3- نبايد درباره ي بيان احكام پنجگانه ( وجوب ، حرمت ، سنت ، كراهت و مباح ) باشد .بلكه در چارچوب تشويق و ترغيب جهت انجام كارهاي نيك قرار گيرد .

2- بعد روحي و معنوي كه بسيار مهمتر از بعد نخست است و لذا برادران به نكات زير سفارش مي شوند :

أ – پاكي در نيت و مقصد ، بدون چشم داشت از هيچ كسي و يا دست يافتن به منافع دنيوي .

ب- شروع به انجام مسئوليت خطير و گرانبار دعوت و تبليغ به اميد نصرت و پشتيباني خداوند مهربان .

ج- شب زنده دار بودن و اهتمام جدي به صلاة الليل و راز و نياز با خدا .

د – سعي شود در حين نوشتن و تهيه ي خطبه وضو داشته باشيد .

ه- پيش از شروع به ايراد خطبه از غذا خوردن پرهيز كن .

و – پيش از خطبه نبايد دل كسي را آزار داده و يا كسي دلت را ازرده نمايد.چرا كه جنگ اعصاب و روان تأثيرات بس منفي را به دنبال دارد و طبعا خطبه را نيز شامل مي گردد ، بخصوص اگر اختلاف و دعوا با افراده خانواده ات باشد .

ز – كمي پيش از خطبه بيشتر از هر وقت ديگري سعي در پيوند دادن دل به خداي آن داشته و توفيق و اخلاص را از او طلب كن ( براي توضيح بيشتر اين فصل به كتاب ‹ وتار و وتار بيژ› به قلم عمر احمد نظامي مراجعه شود .

فصل چهارم : اخطاء واشتباهات خطيب .

1-آماده نكردن موضوع بحث

2- به حافظه نسپردن چكيده ي بحث و آيات و احاديث مورد نياز

3- طولاني كردن بحث البته طولاني بودن و كوتاه بودن بحث يك چيز نسبي است در شرايط زماني و مكاني تفاوت مي كند ، در وقت عادي از بيست دقيقه كمتر و از سي دقيقه بيشتر نباشد . ولي هنگام گرما و سرماي شديد مي توان در چند دقيقه مطلبي را ايراد نمود .

4- بهره گرفتن از احاديث ضعيف و موضوع و يا روايات و داستانهاي خرافي و دور از واقعيت .

5- اشتباهات ادبي ، يعني از نظر قواعد صرف و نحو كلمات و جملات عربي را غلط تلفظ نمايد .

6- به كار گرفتن الفاظ و مصطلحات غريب و دير فهم كه بيشتر حضار توانايي درك آن را نداشته باشند .

7- بحث از مو ضوعات گوناگون در يك جلسه و يك خطبه .

8- جريحه دار كردن احساسات شخصي ، گروهي و يا طايفه اي در خطبه .

9- خوب ايراد نكردن بحث ، يعني برخي اوقات سخنران موضوع را آماده نموده ولي شيوه ي اداي آن غلط است براي مثال در جايي كه نياز به عصبانيت و صداي بلند ندارد عصباني مي شود و يا از سخنران نامداري تقليد مي كند .

10 – دفاع از ستم و ستمكاران

11- خواندن خطبه از روي كاغذ و كتاب

12- دامن زدن به مباحث خلافي و بستر فراهم كردن زمينه ي اختلاف و تفرقه .

13- اهتمام زياد به برخي ابعاد و اهمال ابعادي ديگر مثلا بسيار بحث كردن از نماز ، روزه و ... و غافل شدن از مباحث تربيتي ، امر به معروف و نهي از منكر و...

14- نداشتن آمادگي روحي و سردي و بي حوصلگي هنگام ايراد خطبه .

15- بازي كردن به ريش يا انگشتانش در حين خطبه و يا حركات ديگري كه زيبنده ي خطيب نيست .